Landscape, as Wang Wei says, softens the sharp edges of isolation.
Don't just do something, sit there.
And so I have, so I have,
the seasons curling around me like smoke,
Gone to the end of the earth and back without a sound.[1]
Charles Wright

You are a waste of age.[2]
Keaton Patti

Door te weigeren de trein te moeten halen, heb ik de ware waarde van elegantie en esthetiek in gedrag gevoeld, het gevoel controle te hebben over mijn tijd, mijn schema en mijn leven. Een trein missen is alleen pijnlijk als je er achteraan rent!
Nassim Taleb

En de Heere God had den mens geformeerd uit het stof der aarde, en in zijn neusgaten geblazen den adem des levens; alzo werd de mens tot een levende ziel.
Genesis 2:7

Er is naast via negativa een andere manier om een verslaving aan tijd op te lossen en dat is via nihil. Deze Latijnse term heb ik met behulp van Google Translate zelf bedacht en er de betekenis ‘geen weg’ of ‘de weg zonder weg’ aan gegeven. Het is niets doen.

Wanneer je veel dingen te doen hebt, gaat de tijd snel. Als je weinig dingen te doen hebt, gaat de tijd langzaam. Als je geen dingen te doen hebt, kun je jezelf van tijd verwijderen. Volgens Frédéric Gros maakt dagenlang wandelen bijvoorbeeld je leven langer. Haast en snelheid accelereren volgens hem de tijd, waardoor de tijd verkort[3]. Volgens econoom Paul Smeets van de Universiteit van Maastricht worden mensen het meest gelukkig van zelfgekozen activiteiten. Je hoeft je niet als Odysseus te laten vastbinden aan de mast om de lokroep van de Sirenen te kunnen weerstaan, maar je mag de metafoor best gebruiken.

Laten we ervan uitgaan dat de basis van het leven verveling is. Als we het besef van onze eigen sterfelijkheid (zie Albert Camus), eenzaamheid (zie Erich Fromm) en nietigheid (zie Carl Sagan) niet onder ogen willen zien, dan zijn we steeds op zoek naar iets anders, iets zodat we niet na hoeven te denken over deze drie ondraaglijkheden. Om verveling op te lossen zijn er legio mogelijkheden in de wereld. Vrijwel alle mogelijkheden zijn afleidingen. Het zijn opties. Het zijn vrijheden. Zonder een keuze te maken zorgt het onder ogen komen van deze afleidingen enkel voor angst. Aan de andere kant van verveling ligt focus, dat leidt tot geluk. Camus zou zeggen dat, als er geen betekenis is in het leven, je maar iets moet kiezen (we moeten volgens hem begrijpen dat Sisyphus, die zijn hele leven een steen de berg op rolt, gelukkig is met dit lot). Fromm en Sagan zouden je vertellen dat focus leidt tot liefde. Kierkegaard zou het hier mee eens zijn, door te stellen dat je maar één ding kunt willen en dat ene ding is het goede. Misschien dat Aristoteles z’n handtekening er ook wel onder zet.

Focus is diepte. Afleiding is oppervlakte. Het heet niet voor niets surfen. Onder een steen leven zou een compliment moeten zijn. Een bevestiging van een sterk karakter, van integriteit. ‘Vergeleken met het ideaal van werk als activiteit, impliceert vrije tijd (hier: leisure) (in de eerste plaats) een houding van inactiviteit, van innerlijke rust, van stilte; het betekent ‘niet druk zijn’, maar de dingen laten gebeuren,’ aldus Josef Pieper[4].

Maar hoe komen we dan tot die focus? Wanneer weten we wat de essentie is ons leven? Door niets te doen. Hoe meer je vermoed dat je geen tijd hebt om niets te doen, hoe meer je niets zou moeten doen. ‘Om erachter te komen wat werkelijk essentieel is, hebben we tijd nodig om na te denken, tijd om te kijken en te luisteren, toestemming om te spelen, wijsheid om te slapen en de discipline zeer selectieve criteria toe te passen op de keuzes die we maken’ schrijft Greg McKeown[5]. Alles wat in een Chronoswereld als triviale activiteit kan worden gezien. ‘Momenten van crises (bieden) een uitgelezen kans op Kairos bij zijn lok te grijpen, want als de nood het hoogst is, dwingt de tijd je om hem te onderbreken en een kairotisch ogenblik te creëren, zodat de crisis bezworen kan worden,’ schrijft Joke Hermsen.[6]

Het is van belang om soms helemaal geen weg in te slaan, door stil te zitten en te reflecteren, zonder reden. Zonder in de moderne controverse van meditatie te stappen, waarbij het idee van loslaten (van tijd bijvoorbeeld) juist wordt opgeheven door het behalen van streaks, herinnerd door notificaties en upsells voor nieuwe soorten meditatie (met nieuwe doelen). Het beteugelen van afleiding kan alleen door te kiezen voor niets. Tussen opties A tot en met Z kiezen voor een optie buiten de menukaart om. Er zit geen einde aan deze geheime optie. Geen tijd. Geen waarde. Geen wisselkoers met iets anders.

Verbonden zijn met alles en iedereen laat de mogelijkheden tot contemplatie (vrije associatie, context zoeken) en meditatie (focus, concentratie) verdwijnen, tot je je verbinding verbreekt en de tijd verwijdert. Het is geen vehikel voor persoonlijke ontwikkeling, maar een methode voor zelfrealisatie[7]. Het gaat niet om beter worden, maar om een goed mens zijn. Afleiding zorgt ervoor dat het verbeelde leven van onze dromen, hoop en wensen belangrijker wordt dan het leven dat we in werkelijkheid leven. Het niet kunnen bereiken van al die afleidingen zorgt voor angst, terwijl concentratie zorgt voor rust.

Door afleiding terzijde te leggen is er ruimte voor serendipiteit, of ‘de gave onverwacht iets goed te ontdekken’[8], ‘de verrassende waarneming van een onbekend gegeven, dat de aanleiding vormt voor de ontwikkeling van een nieuwe theorie’[9]. In afleiding zul je nooit originaliteit en creatie vinden. Inspiratie komt niet uit betaalde geplande inspiratiesessies. Het zit in stilte, focus, concentratie, meditatie, contemplatie, Kairos, otium, het goede, liefde en het niets. Maar gebruik het niet als instrument.


  1. Charles Wright — A Short History of the Shadow ↩︎

  2. Deze quote is niet echt van Keaton Patti, maar komt uit een waarschijnlijk door een robot geschreven filmscript, op https://twitter.com/keatonpatti/status/1148240819796807681. ↩︎

  3. Frédéric Gros — The Philosophy of Walking ↩︎

  4. Josef Pieper — Leisure: The Basis of Culture ↩︎

  5. Greg McKeown — Essentialism: The Disciplined Pursuit of Less ↩︎

  6. Joke J. Hermsen — Kairos: een nieuwe bevlogenheid ↩︎

  7. Svend Brinkmann — The Joy of Missing Out: The Art of Self-Restraint in an Age of Excess ↩︎

  8. Robert Merton — The Travels and Adventures of Serendipity ↩︎

  9. Joke J. Hermsen — Kairos: een nieuwe bevlogenheid ↩︎