Mijn geboorteplaats is Hoogeveen. Deze plaats in Drenthe lag een aantal eeuwen geleden in een nogal onbegaanbaar veengebied. De naam Hoogeveen is dan ook niet zo moeilijk te verklaren. Even ten noorden van Hoogeveen ligt het even wat eerder gestichte plaatsje Pesse, dat al in de zestiende eeuw een kerk had en zelfs de Paus in Rome liet oordelen over een oplopend kerkelijk conflict[1]. Maar Pesse werd al veel langer bewoond. Na de laatste ijstijd, het Weichselien, was de plek wat nu Pesse is een nogal guur en drassig gebiedje. In dat gebied waren er veel veengebieden, water en dennenbomen. In die tijd liepen er jager-verzamelaars rond. Deze groepen mensen trokken over het land en leefden van jacht en wat de wereld op die plek en op dat tijdstip te bieden had. De ene trok vissen uit een meer, de ander groef knollen op en weer iemand anders plukte rijpe bessen. En nog weer iemand wilde graag naar de overkant van het meer en bouwde, als eerste mens ter wereld, een kano. Dat weten we omdat er in 1955 de snelweg A28 werd aangelegd. Tijdens graafwerkzaamheden stuitte men op een diepe veenkom van een meter of vier diep, die voor de stevigheid van het bouwwerk moest worden afgegraven. In het veen werd een boomstam gevonden die door een lokale boer, Hendrik Wanders, opgemerkt werd als bijzonder[2]. Het was namelijk niet zomaar een boomstam maar, naar wat later bleek, de oudste tot dusver bekende boot die ooit op de wereld is gevonden. Het ding is ongeveer tienduizend jaar oud. Wanneer we ervan uitgaan dat er nergens op de wereld een oudere boot te vinden is, dan is deze jager-verzamelaar uit Pesse—laten we hem voor het gemak Uremōndōgle noemen—de allereerste die op het lumineuze idee kwam om met een vuursteen een dennenboom uit te holen met als doel het te laten drijven op een water.

Het is een teken van autonomie. Waarom? Omdat Uremōndōgle de allereerste was die niet precies deed wat de groep waartoe hij behoorde overeenkwam om de hele tijd te doen: in ieder geval geen kano maken van een dennenboom. En Uremōndōgle deed dus precies dat omdat hij waarschijnlijk dacht dat je van een dennenboom een vehikel kunt maken waar je in kunt zitten bovenop water. Met succes. Wie had dat gedacht? Als er nooit iemand als Uremōndōgle was geweest, was er nooit een schip geweest en zag de wereld er heel anders uit. Waarschijnlijk precies hetzelfde als in het Weichselien.

Uremōndōgle bewees het evolutionaire belang van autonomie: enerzijds is het handig om bij een groep te blijven en je te gedragen conform (wel of niet afgesproken) regels van de groep, maar aan de andere kant is het altijd handig als er mensen zijn met een eigen willetje. Mensen die een vaartuig zien in iets was tot dusver enkel en alleen werd gezien als boom. We danken daarom Uremōndōgle voor zijn autonomie.


  1. https://www.canonvannederland.nl/nl/drenthe/hoogeveen/hoogeveen-2 ↩︎

  2. http://www.bootvanpesse.nl/boot-pesse.html ↩︎